Racisme verontrust ons minder dan we denken
Mensen denken dat ze zich slechter voelen als ze getuige zijn van racisme dan in werkelijkheid het geval is. Dat blijkt uit een psychologisch experiment waarin proefpersonen redelijk onverschillig reageerden als ze werden geconfronteerd met een racistische handeling. Zo schrijven vier sociaal psychologen uit Canada en de VS in Science.

In onze samenleving wordt racisme sterk veroordeeld. Hoe is het dan toch mogelijk dat racistische uitlatingen tegenover zwarte mensen regelmatig voorkomen, terwijl niemand het label racist wil dragen? Dat was de invalshoek die werd gekozen door een onderzoeksteam van onder leiding van Kerry Kawakami, hoogleraar aan de medische faculteit van York University in Toronto, Canada.

Racistisch gedrag
Een reeks experimenten volgde om na te gaan in hoeverre van tevoren bedachte reacties op racistisch gedrag anders zijn dan de ervaren emoties. Zo kwamen de onderzoekers erachter dat getuigen van een racistische opmerking gemaakt door een blanke jegens een zwarte veel terughoudender reageerden dan ze zelf hadden voorspeld. Ze werden er in de praktijk nauwelijks warm of koud van. Ook niet bij het horen van racistische verwensingen, zoals 'stomme nikker'.

Zelfkennis ontbreekt
Mensen overschatten hun neiging om racisme te beoordelen en te bestrijden. Het ontbreekt hen aan zelfkennis op dit vlak. Zo luidt dan ook de conclusie. Het team van Kawakami suggereert dat dit gebrek aan inzicht over de eigen betrokkenheid en de daaruit voortvloeiende apathische houding één van de redenen is waarom in de VS discriminatie nog steeds schering en inslag is.

Verschillen in beleving
Twee andere Amerikaanse psychologen, Eliot Smith van Indiana University en Diane Mackie van de University of California (Santa Barbara) reageren in Science op deze onderzoeksresultaten. Waarom hebben mensen het vaak mis hebben als ze hun emoties of gedrag moeten voorspellen? Volgens Smith en Mackie zijn hier de grote verschillen tussen een beleefde en een ingebeelde situatie hoofdzakelijk debet aan. Als we ons een situatie voorstellen, zijn we in staat om ons te concentreren op hoofdzaken. Maar als het gaat om een echte situatie is dat veel moeilijker door de grote hoeveelheid prikkels die dan op ons afkomt.

Belang van emoties
Emoties worden niet alleen bepaald door ons individuele zelf, maar ook door onze identificatie met sociale groepen. Mensen denken vaak dat ze emoties zullen ervaren die vanuit hun zelf komen, maar dat is niet altijd het geval. Smith en Mackie beweren dat in het experiment van Kawakami deelnemers verschillende identiteiten met bijbehorende emoties kunnen aannemen. Horen ze een racistische opmerking? Dan kan het zijn dat zij zich identificeren met de eigen groep en trots en superioriteitgevoelens krijgen jegens hun zwarte medemens.

Rol aannemen
Bovendien bestaat volgens Smith en Mackie de mogelijkheid dat de proefpersonen in het experiment zich hebben geïdentificeerd met de rol van deelnemer aan een experiment. Dit brengt beperkingen met zich mee waarvan iemand zich niet bewust is tijdens het voorspellen van emoties of gedrag. Daarbij refereren de psychologen aan het gehoorzaamheidsexperiment van Stanley Milgram. Hierbij brachten deelnemers ondanks hun weerzin elektrische schokken toe aan anderen. Dus kan een deelnemer aan het experiment de racistische opmerking als een ongewoon incident zien dat hem uit zijn evenwicht dreigt te brengen. Hij kan het vervolgens weg redeneren als grap of bijkomstigheid, waardoor hij vervolgens negatieve gevoelens onderdrukt of beperkt. Zo kan hij in zijn rol blijven als deelnemer aan een wetenschappelijk onderzoek.

Kawakami, K., Dunn, E., Karmali, F. & Dovidio, J.F. (2009). Mispredicting Affective and Behavioral Responses to Racism. Science, 323 (5911), 276-278.
Smith, Eliot R. & Mackie, Diane M. (2009). Perspectives behavior: surprising emotions.
Science, 323 (5911), 215.


Bron: NRC Handelsblad, Science. Foto: Art1.Publicatiedatum: 30 januari 2009 11:47 uur
 
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van Mikado.