Ex-tbs'er slachtoffer van westerse vooroordelen?
Bensaïd Nakach (65) is vrijgelaten na een verblijf van vijftien jaar in een tbs-kliniek. Uit nieuw onderzoek in het Pieter Baan Centrum (PBC) blijkt dat de man van Marokkaanse afkomst géén persoonlijkheidsstoornis heeft in tegenstelling tot wat eerder werd geconcludeerd. Ligt een onbegrepen cultuurverschil ten grondslag aan deze misser?

In 1994 werd journalist Nakach veroordeeld tot een jaar celstraf en tbs, voor poging tot doodslag van zijn toenmalige vrouw. Volgens het PBC zou hij verminderd toerekeningsvatbaar zijn en kampen met een "ernstige, gecombineerde paranoïde en narcistische persoonlijkheidsstoornis".

Niet meewerken
Nakach weigerde destijds mee te werken aan het onderzoek door het PBC. Spijt heeft hij daarvan niet. "Niemand zou zich psychiatrisch laten onderzoeken als hij weet dat hij gezond is. Ik ben nooit gek geweest. Gedrag dat voor allochtonen normaal is, hebben ze gezien als stoornis." De man is er al die tijd van overtuigd geweest dat Nederlandse behandelaars hem niet begrepen. In 2007 won hij een kort geding. De rechter stond hem een onderzoek toe door een transculturele psychiater van het PBC. Daaruit bleek dat Nakach een waanstoornis heeft, die pas ontwikkeld is tijdens de tbs-periode. Een waanstoornis is bovendien geen persoonlijkheidsstoornis. Volgens het PBC-rapport is in 1994 een verkeerde diagnose gesteld. Er is destijds onvoldoende rekening gehouden met "culturele aspecten".

Mensenrechten
"Zonder therapie kan een ernstige persoonlijkheidsstoornis niet verdwijnen. Nakach had dus geen stoornis!", beaamt Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie. "Een schande", vindt hoogleraar transculturele en internationale psychiatrie Joop de Jong. "De oude diagnose van het PBC was niet onderbouwd. Nakach is meer dan tien jaar niet aan een gedegen persoonlijkheidsonderzoek onderworpen. Dat raakt aan een schending van zijn mensenrechten." De advocaat van Nakach laat het er dan ook niet bij zitten. Hij eist een schadevergoeding voor zijn cliënt. "Want dat iemand die vijftien jaar ten onrechte van zijn vrijheid beroofd is geweest een hoop levensvreugde is ontnomen, lijkt me duidelijk."

Twijfels over diagnose
Er waren al eerder signalen dat het PBC het mis had. Tijdens het hoger beroep in 1995 werd een psycholoog gevraagd contra-expertiseonderzoek te doen. Deze zette grote vraagtekens bij de diagnose. Het hof sloeg het eerdere oordeel van het PBC echter hoger aan. De Jong boog zich in 2003 eveneens over de zaak. Uit zijn onderzoek bleek dat Nakach patriarchaal gedrag vertoont. Volgens De Jong heeft de man iets ijdels, dwingends en breedsprakigs, wat in Nederland al snel als negatief wordt gezien. Hij was van mening dat de forensische psychiaters zijn gedrag zodoende verkeerd hebben geïnterpreteerd. Dat Nakach soms paranoïde gedachten had, wijt De Jong aan het feit dat hij als journalist in Marokko problemen heeft gehad met de overheid.

Topje van de ijsberg?
De Jong is bang dat de zaak van Nakach geen uitzondering is. Door cultuurverschillen tussen behandelaar en patiënt zouden diagnoses niet altijd terecht zijn. Hij is daarom groot voorstander voor een uitgebreid onderzoek naar psychiatrische diagnostiek van allochtone patiënten. De Ruiter is het met hem eens. "Dit is geen incident. Ik ken meer tbs’ers die geen stoornis hebben. Ze worden de dupe van een grote mate van ondeskundigheid van rapporteurs, behandelaars en het PBC. Onderzoeksmethoden zijn verouderd en er is onvoldoende zelfkritiek en reflectie. Ik hoop dat rechters en behandelaars een slapeloze nacht hebben hierover. Hun beslissingen hebben grote impact. Bij twijfel moeten ze vaker contra-expertises toestaan." Eind 2007 bleek uit een onderzoek door de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) dat interculturalisatie dringend noodzakelijk is in de tbs-sector.

Reactie Pompekliniek
De betrokken tbs-instelling, de Pompekliniek in Nijmegen, is een andere mening toegedaan dan De Jong en De Ruiter over de casus van Nakach. "Het is zorgvuldig en juist dat verschillende deskundigen zich een oordeel kunnen vormen en dat de rechter uiteindelijk een beslissing neemt. De rechter spreekt vonnis, de kliniek voert uit", aldus een woordvoerder. Volgens de Pompekliniek heeft de man een waanstoornis en een persoonlijkheidsstoornis die los staat van zijn culturele achtergrond. Het delictgevaar is nog steeds hoog. De kliniek baseert zich daarbij op de in 1994 gestelde diagnose.

In een interview met Psy zegt Jos Poelmann, directeur van de Pompekliniek: "De afgelopen jaren is de man door heel veel deskundigen bekeken. Zij adviseerden steeds tot verlenging van de tbs, diverse rechters hebben dat advies overgenomen. Wij gaan nu met alle deskundigen die zich de afgelopen jaren over hem gebogen hebben evalueren wat er precies over hem is gezegd en wat er precies in het PBC-rapport staat. Zo proberen wij opnieuw tot een oordeel te komen."

Bron: Volkskrant, Nova, NRC Handelsblad, BN De Stem, PsyPublicatiedatum: 30 maart 2009 09:41 uur
 
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van Mikado.