Vluchtelingenvrouwen verzwijgen seksueel geweld
Vluchtelingenvrouwen zwijgen vaak over seksueel geweld dat ze hebben meegemaakt. Dit is niet alleen te wijten aan de eigen cultuur of godsdienst, zoals vaak wordt gedacht. Ook problemen in Nederland maken praten ondenkbaar. Dit laat medisch antropoloog Marian Tankink zien met haar proefschrift 'Over zwijgen gesproken'.

Angst voor isolement is de belangrijkste reden voor vrouwen om te zwijgen over het seksueel geweld dat ze is aangedaan. Dit concludeert Tankink na uitgebreid onderzoek onder vluchtelingenvrouwen uit Afghanistan, BosniŽ-Herzegovina en Soedan. De vrouwen hebben hun eigen land, familie en vrienden al moeten achterlaten. Ze willen niet dat het seksueel geweld de banden die ze in Nederland zijn aangegaan, kapot maakt. "Erover praten kan alles waarmee ze zich verbonden voelen op het spel zetten", vertelt Tankink in Trouw.

Verbeterpunten voor de zorg
De onzekerheid en onvoorspelbaarheid van de nieuwe sociale omgeving is een belangrijke reden om te zwijgen. Voor de Nederlandse gezondheidszorg biedt dit inzicht belangrijke verbeterpunten. De hulpverlening dient oog te krijgen voor de persoonlijke relaties van de vrouwen en voor de opvattingen over het vrouw-zijn in de landen van herkomst. Het is belangrijk te begrijpen dat de keuze om te zwijgen, voortkomt uit zorg voor sociale relaties en de omgeving. Tankink in Trouw: "Dat vrouwen zwijgen is op zich geen nieuw gegeven. Maar het wordt vaak gekoppeld aan een bepaalde cultuur of godsdienst, zeker de islam. Uit mijn onderzoek blijkt dat het veel complexer ligt."

Vertrouwen
Veel vrouwen zijn bang dat hun gezin uiteen valt als hun geheim uitkomt. Dat hun man wil scheiden, gaat slaan of de kinderen weghaalt. Maar ze zijn ook bang dat ze worden uitgesloten bij de vluchtelingen die ze in Nederland hebben leren kennen. Konden ze in hun eigen land misschien nog terecht bij hun moeder, zus of goede vriendin, hier weten ze niet wie ze kunnen vertrouwen. Ze zijn bang dat er over hen geroddeld wordt. In Nederland opnieuw los raken van de omgeving zou een ramp betekenen.

Asielprocedure schiet tekort
Onze asielprocedure houdt weinig rekening met deze situatie. Seksueel geweld kan een reden zijn om asiel te krijgen in Nederland. Vrouwen krijgen in de huidige asielprocedure echter niet de kans om over dit geweld te praten. Ze verzwijgen het bij de asielaanvraag, met het risico om teruggestuurd te worden. Tankink in Trouw: "Ze krijgen amper de tijd om aan de situatie te wennen, weten bijvoorbeeld niet dat ze om een vrouwelijke tolk kunnen vragen en om een apart dossier, los van hun man. Praten over seksueel geweld is lastig, ook in onze eigen cultuur. Hoe kun je dan verwachten dat vluchtelingenvrouwen alles maar meteen op tafel leggen?"

Psychische klachten
Het seksueel geweld zoals de vrouwen dit hebben meegemaakt is voor hen dramatisch. Het gevoel van menselijke waardigheid is hun ontnomen en ze voelen zich tot object gereduceerd. Hierdoor worden ze volledig op zichzelf teruggeworpen en raken ze geÔsoleerd. Het gevolg van het verzwijgen van het seksueel geweld is enorm. De vrouwen lijden aan veel psychische en lichamelijke klachten. Hoewel ze alles doen om hun man en kinderen een goed leven te bieden, zijn ze zelf constant bezig hun geheim verborgen te houden. Seks is bijvoorbeeld moeilijk, dus verzinnen ze vaak een smoes of nemen medicatie om het te kunnen verdragen.

Hoge prijs
Ondanks de hoge prijs die ze betalen voor het verzwijgen van het seksueel geweld, lijkt voor veel vrouwen stilte de beste overlevingsstrategie. Ze zijn krachtig in hun streven naar beheersing en aanpassing, maar die aanpassing is zwaar en ze lijden er behoorlijk onder. Ze komen vaak bij de huisarts, maar ook daar zwijgen ze. Artsen die iets vermoeden, durven er niet naar te vragen. Ze zijn bang dat er dan van alles loskomt en patiŽnten nog verder in de problemen komen.

M.T.A. Tankink (2009). Over zwijgen gesproken. Een medisch-antropologische studie over vluchtelingenvrouwen. Utrecht: Pharos.

Bron: Leids Universitair Medisch Centrum, Mikado, Pharos, TrouwPublicatiedatum: 21 september 2009 14:16 uur
 
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van Mikado.