Recht op zorg onvoldoende gewaarborgd
Gezondheidszorg is een basisrecht voor iederťťn in Nederland, inclusief migranten zonder verblijfsvergunning. Politiek, zorgverleners en organisaties als Dokters van de Wereld moeten hun krachten bundelen om op te komen voor deze kwetsbare groep. Dat is de algemene conclusie van het congres 'Zorplicht in de knel!' dat op 15 oktober plaatsvond in Amsterdam.

Het congres 'Zorgplicht in de knel! Dilemma's en mogelijkheden in de zorg aan ongedocumenteerden' werd geleid door oud-minister Jan Pronk, voorzitter van de Raad van Advies van Dokters van de Wereld. Onder de genodigden bevonden zich zorgverleners, steun- en migrantenorganisaties en andere geÔnteresseerden.

Commissie Klazinga
In 2007 bracht de Commissie Klazinga een richtlijn uit voor de zorg aan ongedocumenteerde migranten. In januari 2009 werd het financiŽle vangnet aangepast, naar aanleiding van een wijziging binnen de Zorgverzekeringswet - een regeling die wordt uitgevoerd door het College Voor Zorgverzekeringen (CVZ). Dokters van de Wereld en andere steunorganisaties stellen echter vast dat - onder meer door de protocollen van ziekenhuizen - het basisrecht op gezondheidszorg nog onvoldoende is gewaarborgd.

Slechte positie ongedocumenteerden
Met name de eerstelijnsgezondheidszorg blijkt voor ongedocumenteerde migranten onvoldoende toegankelijk. Dat terwijl juist deze mensen vaak met een slechte gezondheid kampen. Jan Pronk zette in zijn inleiding de context en de achtergrond van de problematiek uiteen. Hij wees er op dat globale migratie de komende jaren zal toenemen en waarschuwde dat er sprake is van een toenemende verharding en zelfs protectie van landen wat betreft de zorg voor ongedocumenteerden. "Ongedocumenteerden behoren tot de onderste laag van de onderste klasse. Zij zijn er slechter aan toe dan welke groep dan ook in de samenleving."

Beschavingstekort
Ook legt Pronk uit dat 'wij' (Nederlanders) in werkelijkheid vaak niet zo solidair zijn als we dachten. "Denk niet dat het hier beter is dan in de andere EU-landen. Er bestaat een groot verschil tussen theorie en praktijk, tussen de wet en implementatie van de wet. De cijfers geven aan dat de situatie in Nederland soms zelfs slechter is dan in andere landen." Tot slot legt Pronk uit dat er in zijn optiek sprake is van een beschavingstekort.

Grove schatting
Margreet Kroesen, coŲrdinator van het MEDOC- (medisch document) project bij Dokters van de Wereld, vertelt in haar presentatie dat er naar schatting 74.000 tot 184.000 ongedocumenteerde migranten in Nederland leven. Dat dit aantal niet nauwkeuriger bekend is zou enerzijds komen door een gebrek aan onderzoeksgegevens, anderzijds door de wisselende status en positie van veel migranten.

Het MEDOC project
Het MEDOC-project heeft tot doel de toegang tot de zorg voor ongedocumenteerde migranten te verbeteren. Toegangsproblemen signaleert men door middel van informatiespreekuren, een telefonische helplijn en een landelijk meldpunt. Daarnaast wordt voorlichting gegeven over het recht op zorg voor ongedocumenteerde migranten en over het Nederlandse zorgsysteem. Ook wordt bemiddeld bij incidenten. Tussen 2007 en 2009 zijn ongeveer 800 ongedocumenteerde patiŽnten geholpen via de spreekuren en de helplijn. Er werden 356 meldingen gemaakt van 'incidenten': het niet (of te laat) verlenen van zorg, terwijl de patiŽnt wel de juiste procedure had gevolgd.

Knelpunten aan beide kanten
Knelpunten die gevonden werden onder de ongedocumenteerde migranten waren angst voor registratie en voor politie of de vreemdelingendienst, onzekere inkomsten, de identiteitsplicht bij ziekenhuizen, taal- en cultuurbarriŤres en een gebrek aan informatie. Knelpunten voor hulpverleners waren vooral de taal- en cultuurbarriŤre, gebrek aan informatie en de hoge werkdruk.

Meest mondige groep
Verder plaatst Kroesen de kanttekening dat de mensen die in contact zijn gekomen met Dokters van de Wereld, de mensen zijn die actie durfden te ondernemen, vragen stelden en melding maakten van hun problemen. Onduidelijk is wat er gebeurt met mensen die de taal niet goed spreken, geen geld hebben voor vervoer of belkosten en een klein sociaal netwerk hebben. Deze laatste groep wordt momenteel niet in de monitoring meegenomen.

Paneldebat
Na een aantal presentaties debatteerde een deskundigenpanel onder leiding van Pronk over een drietal stellingen: Als de patiŽnt niet kan betalen, mag de zorgverlener of -instelling de toegang weigeren; De zorgplicht vervalt als de te leveren zorg buiten het basispakket en/of buiten financiŽle beleidsregelingen valt; Zorgverleners moeten meer gebruikmaken van hun signalerende functie over de toegang tot zorg over ongedocumenteerde migranten.

Signaleren en 'geluid maken'
De panelleden waren het er over eens dat niemand de toegang tot zorg mag worden geweigerd en dat de zorgplicht in geen geval mag komen te vervallen. Dat neemt niet weg dat er problemen bestaan, in de eerste plaats met betrekking tot de regelingen zelf ťn de toepassing ervan. De derde stelling werd door alle panelleden onderschreven. Zorgverleners zouden niet alleen problemen moeten signaleren maar ook meer 'geluid' moeten maken: in actie komen en een bijdrage leveren aan het voorkomen van incidenten waarbij zorg aan ongedocumenteerden wordt geweigerd.

Cultuur Migratie Gezondheid
Een recent artikel in de nieuwste editie van het tijdschrift CMG bevestigt de ontoegankelijkheid van eerstelijns zorg. Torialay Yosofi en Maria van den Muijsenbergh deden onderzoek naar de gezondheidssituatie van ex-asielzoekers zonder verblijfsvergunning. Met veel moeite werden twintig mannen bereid gevonden zich te laten interviewen. De belangrijkste bevinding is dat alle deelnemers meerdere lichamelijke en psychische klachten hebben, maar dat de helft van hen - uit angst voor uitzetting of onwetendheid over hun recht op zorg - geen arts bezoekt.

Bron: Dokters van de Wereld, CMG, Mikado; foto: Medecins du Monde Benedicte SalzesPublicatiedatum: 19 november 2009 15:32 uur
 
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van Mikado.