'Er heerst een psychose-epidemie onder migranten, en iedereen ontkent'
Schizofrenie en andere psychotische stoornissen komen verhoudingsgewijs veel voor bij eerste- en tweede-generatie migranten. De psychiater Jean-Paul Selten en de Amerikaans-Zweedse psycholoog Elizabeth Cantor-Graae spreken zelfs van een psychose-epidemie. Psychiaters, politici en migranten(organisaties) doen hier te weinig aan, stellen zij in een nog te verschijnen artikel in Psychological Medicine.

Uit diverse onderzoeken blijkt dat allochtonen een verhoogde kans hebben op schizofrenie en andere psychotische stoornissen. Onder Marokkanen van de eerste generatie komt bijvoorbeeld vier keer zoveel schizofrenie voor dan bij autochtonen. Toch realiseert niemand zich de volle omvang van de problematiek, benadrukken Selten en Cantor-Graae.

Ontkenning
Migranten zelf en hun organisaties ontkennen de psychose-epidemie, volgens Selten en Cantor-Graae. Het gaat daarbij zowel om professionals als leken. Waarschijnlijk spelen schaamtegevoelens en angst voor stigmatisering hierbij een grote rol. Ook psychiaters doen mee aan de ontkenning. Zij leren tijdens hun opleiding dat de genetische component het allerbelangrijkst is, terwijl de invloed van omgevingsfactoren verwaarloosbaar zou zijn. Er kan dus in hun ogen geen sprake zijn van een epidemie onder bepaalde etnische groepen. Tot slot is ook de politiek zich niet van de situatie bewust. Zo werd in het rapport Landelijke Commissie Geestelijke Volksgezondheid 2002 niet eens gerept over de verhoogde kans op psychoses onder allochtonen. Dit alles heeft geleid tot een gebrek aan financiële middelen voor onderzoek en zorg, terwijl dat juist zo hard nodig is.

Inferieure positie
Ongeveer tien procent van de wereldbevolking is genetisch kwetsbaar voor schizofrenie en psychoses. Maar slechts één op die tien krijgt daar daadwerkelijk last van. Het zijn hoofdzakelijk sociale factoren die bepalen wie dat worden. De mensen die erfelijk belast zijn en structureel te maken krijgen met sociale uitsluiting, lopen de meeste kans om psychoses te ontwikkelen. Kennelijk is het funest om te ervaren dat je je in een inferieure positie bevindt. Uit een aantal dierproeven blijkt dat sociale uitsluiting de dopaminehuishouding verstoort. Omdat dopamine een belangrijke rol speelt in het ontstaan van schizofrenie, is het aannemelijk dat migranten een extra risico lopen om de stoornis te ontwikkelen.

Drugs
Het gebruik van drugs kan bijdragen aan de ontwikkeling van de psychose-epidemie. Een en ander versterkt elkaar: iemand is eerder geneigd naar drugs te grijpen als er in zijn leven negatieve gebeurtenissen afspelen. De ervaring van een sociale nederlaag kan dus leiden tot drugsgebruik. En drugsgebruik leidt vervolgens weer tot chemische veranderingen in een lichaam, die de gevoeligheid voor psychoses vergroten. Er is dan sprake van een neerwaartse spiraal.

Preventie
Selten en Cantor-Graae stellen dat preventie primair een taak is voor politici, en niet voor psychiaters. Een effectief preventiebeleid zou zich volgens hen in de eerste plaats moeten richten op verbetering van de sociale status van migranten. Ze schetsen de situatie in de Verenigde Staten, waar migranten gedwongen zijn om twee banen te nemen, deel te nemen aan het sociale leven, en de taal te leren. Deze behandeling is keihard, maar heeft het voordeel dat migranten trots zijn op zichzelf en wat ze bereikt hebben. Het Europese systeem functioneert tegenovergesteld. Hier zitten werkloze migranten met een uitkering thuis. Asielzoekers mogen meestal niet eens werken. Hierdoor leren ze de taal vaak niet en verliezen ze hun gevoel van eigenwaarde.

Discriminatie
De belangrijke taak voor de geestelijke gezondheidszorg is om de aandacht te vestigen op de psychose-epidemie. In plaats van de problemen weg te moffelen. De ontkenning van de epidemie en de ontkenning van de noodzaak van passende maatregelen zien Selten en Cantor-Graae als een vorm van discriminatie.

Bron: Trouw, Mikado; J.P. Selten en E. Cantor-Graae, The denial of a psychosis epidemic, in: Psychological Medicine 2009 (ter perse, reeds gepubliceerd online). Met dank aan J.P. Selten. Foto: Francesco CartaPublicatiedatum: 4 december 2009 15:35 uur
 
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van Mikado.