'Ze moeten maar Nederlands leren'.
Met goede timing en het (volks)gevoel rakend kun je in korte tijd tienduizenden mensen in beweging brengen. Een pardon voor kinderen die Nederland moeten verlaten? 130.000 tekenden een petitie. Een eigen bijdrage voor patiŽnten in de ggz? 10.000 demonstranten in Den Haag, een petitie met 45.000 handtekeningen. Maar tolken in de zorgÖ?

ĎVernederendíĎ
De aankondiging om de vergoeding voor tolk- en vertaaldiensten in de zorg te stoppen, bracht vorig jaar in eerste instantie veel protest op gang. Spontane acties en petities, opiniestukken in kranten, brieven aan Tweede Kamerleden en een platform van bezorgde zorgprofessionals. De NRC sprak in een hoofdredactioneel commentaar van Ďeen vernederende bezuinigingí. Nagenoeg alle (!) beroeps- en belangenverenigingen in de zorg spraken zich tegen de maatregel uit in een brief aan de minister. Hun argumenten zijn niet mals: de maatregel zou helemaal geen geld opleveren, maar juist meer kosten met zich mee brengen; de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg staan op het spel; de wet verplicht professionals in begrijpelijke taal te communiceren; de Inspectie hanteert inzet van professionele tolken als norm en keurt gebruik van familie als tolk af.

Stilte
Maar toen bleef het stil. De maatregel ging in werking per 1 januari 2012 en de mensen op de werkvloer roerden zich nauwelijks meer. Een internetmeldpunt van artsenorganisatie KNMG leverde tot 1 augustus 17 reacties (!) op. Weliswaar vergoeden nu een aantal grote ziekenhuizen en ggz-instellingen tolken zelf, maar de meeste instellingen regelden niets. Huisartsen en andere zorgverleners grijpen terug naar familie als tolk, of deden dat altijd al.
Naar schatting zal in 2012 minder dan de helft van het aantal tolken worden ingezet dan in 2011. Dat gaat om tenminste 80.000 consulten minder. Is die tolk in al die gevallen ineens niet meer nodig? Hoogst onwaarschijnlijk.

WijZijnSprakeloos / pijn from Wij zijn Sprakeloos on Vimeo.


Gezien de vele tienduizenden artsen, verpleegkundigen, psychologen, maatschappelijk werkers, verloskundigen en anderen die nu niet meer goed met een deel van hun patiŽnten kunnen communiceren, is de roering miniem. Wat is er aan de hand? Is het thema politiek en maatschappelijk uit de gratie? Zijn het de overige bezuinigingen in de zorg, nog veel omvangrijker, die iedereen bezighoudt? Of sluit de tolkenmaatregel mooi aan bij enkele hardnekkige mythes en misverstanden?

ĎZe willen nietí
Veelgehoorde bewering is Ďze moeten maar Nederlands lerení. Vermoedelijk trouwens veel vaker gedacht dan uitgesproken, maar ik durf te wedden dat ook veel zorgverleners dit diep in hun hart vinden. Het is tenslotte ook de gedachte van het kabinet: ĎpatiŽnten en cliŽnten zijn zelf verantwoordelijk voor hun kennis van de Nederlandse taal.í De mythe die hieraan ten grondslag ligt is Ďze willen nietÖí.

Natuurlijk kun je van immigranten eisen dat ze (snel) de Nederlandse taal leren. Daar spreek je mensen op aan in hun rol als bijvoorbeeld werknemer, burger, uitkeringsgerechtigde, aanvrager van een verblijfsstatus, of als ouder. En afhankelijk van je politieke voorkeur tref je daarvoor maatregelen, faciliteer je wel of geen taalcursussen, of stel je sancties in. Maar je spreekt mensen toch niet aan op hun Nederlandse taalvaardigheid in hun rol als patiŽnt?

Taal op straat en taal bij de dokter
Een vreemde taal leren is niet gemakkelijk, zeker niet voor immigranten met een lage opleiding. Maar bijna alle immigranten leren wel (iets van) de Nederlandse taal. Meestal beheersen ze eenvoudig Nederlands, korte zinnen met algemene en concrete begrippen, nodig voor in de winkel, op straat of bij een eenvoudig gesprek met de buren. Communicatie in de zorg ligt meestal een paar niveaus hoger. Met de wettelijk vereiste kennis van het Nederlands red je het niet voor een goed gesprek met de huisarts, de psycholoog of de specialist.

ĎFamilie kan toch tolken?í
Veel zorgverleners gebruiken familieleden als tolk. Uit gewoonte en gemak, zo zeggen ze zelf. Vooral huisartsen vinden dat wel zo praktisch. Of er nu wel of geen professionele tolk vergoed wordt, de schoondochter of buurvrouw voldoet wel. Denken ze. Niet dus, want familieleden zijn geen tolk. Ze vertalen matig, laten informatie weg en selecteren wat ze wel en niet aan de patiŽnt vertellen. Ze zijn vooral betrokken bij de patiŽnt, dat kleurt hun rol.
In het tijdschrift Health Affairs vertelde een arts gedetailleerd over haar ervaringen met een patiŽnte wiens man als tolk optrad. Hij deed zo zijn best en toch verliepen diverse consulten haperend. Tot ze besloot een professionele tolk te gebruiken en eindelijk kon doordringen tot de kern van het probleem. ĎSuddenly, seamless communicationí.

ĎHet is niet ons probleemí
Er zijn nog zo wat van die misverstanden. Zoals Ďdit kunnen we niet betalení (maar wat zijn de kosten van het niet inzetten van tolken?), Ďeen tolk belemmert mijn contact met de patiŽntí (professionele tolken verbeteren juist de communicatie tussen zorgverlener en patiŽnt) of Ďdit is niet mijn probleemí. Maar het is wŤl het probleem van de zorgverlener, want het is diens wettelijke en professionele verantwoordelijkheid om op een begrijpelijke manier met de patiŽnt te communiceren.

Doet wetenschap ertoe?
Ondertussen is de afgelopen decennia veel onderzoek gedaan. Daaruit blijkt steeds weer de effectiviteit van inzet van professionele tolken: een betere diagnose, eerder overeenstemming over de diagnose, minder fouten in de behandeling, een grotere patiŽnttevredenheid, sneller ontslag uit het ziekenhuis. In New York zijn apotheken verplicht tot het gebruik van tolken of vertalingen, nadat uit onderzoek bleek dat dit kan leiden tot tienduizenden minder doden per jaar als gevolg van verkeerd medicijngebruik.

Maar goed, al dat wetenschappelijk onderzoek doet er eigenlijk niet toe, zolang mythes en misverstanden blijven overheersen. We kunnen keihard aantonen dat tolken de kwaliteit van zorg verbetert en kosten bespaart, maar de wil ontbreekt om hier de consequenties uit te trekken. Ik ben bang dat beslissers de noodzaak van een structurele regeling voor de vergoeding van tolken later gaan inzien dan enkelen van ons lief is. Tenzij we hen alsnog in beweging kunnen brengen natuurlijk. En zeg eens eerlijk: wat let ons?

Deze column is een iets ingekorte versie van een blog, gepubliceerd op de website van TVcN, en met toestemming hier overgenomen. Klik hier voor de blog.

MariŽtte Hoogsteder
Senior adviseur Mikado kenniscentrum interculturele zorg

Campagne tolken in de zorg Wij zijn sprakeloos
Volg op twitter en facebook.

Bron: TVcNPublicatiedatum: 24 augustus 2012 10:53 uur
 
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van Mikado.