Een huwelijk tussen neef en nicht, kan dat kwaad?
Naarmate Turken als groep langer in Nederland verblijven, zullen ze minder vaak met neven en nichten trouwen. Die uitkomst verwachtte de Haarlemse antropoloog Ibrahim Yerden toen hij aan zijn promotieonderzoek begon. De uitkomst liet echter het tegendeel zien. Waar komt die tendens vandaan? En hoe groot is het risico op genetische afwijkingen bij de kinderen uit zo'n huwelijk? Journalist Maarten Huygen sprak met Yerden en publiceerde zijn conclusies in het NRC. Dit artikel geeft een overzicht van de verschillende standpunten rondom deze familiekwesties.

Uit het onderzoek van Yerden bleek dat de tweede en derde generatie Turken twee maal zo vaak met neven en nichten trouwden als de eerste. Van de groep Turken die Yerden onderzocht, bleek 30 tot 40 procent met een neef of nicht in het huwelijk te zijn getreden. Dat is niet alleen een toename ten opzichte van de eerste generatie, maar ook veel vaker dan Turken in Turkije zelf gewend zijn. Voor de Marokkaanse gemeenschap gaat ongeveer hetzelfde verschijnsel op, zo blijkt uit een ander onderzoek dat Yerden voor adviesbureau Primo uitvoert.

Yerden's verklaring
Yerden heeft wel een verklaring voor de schijnbare 'gehechtheid' aan de familie. In de onzekerheid van een niet vertrouwd land biedt de familie zekerheid. Binnen de sterke familieband die daardoor ontstaat voelen tweede en derde generatie immigranten een grote druk van hun ouders. Die ouders willen een schoonzoon of schoondochter die later voor hen gaat zorgen, en als dat een familielid is zal dat nog beter gebeuren, is vaak de gedachte. Een bijkomende drijfveer is dat mensen hun familie in het land van herkomst willen laten meeprofiteren van de rijkdom en zekerheden in Nederland. Dus wordt er een geschikte huwelijkskandidaat binnen de familie gezocht.

Gevolgen belangrijk
Het gaat dus volgens Yerden om het zorgen voor vader en moeder en om het delen van financiŽle welvaart. Uiteindelijk gaat het echter niet om de oorzaak van het neef-nicht huwelijk, maar om de gevolgen ervan. In zijn eigen familie heeft Yerden twee gehandicapte kinderen kinderen van een oom die met zijn nichtje is getrouwd. Huygen trekt dit incident door naar een algemene conclusie. Hij constateert een groot aantal gehandicapte en door erfelijke aandoeningen gestorven zuigelingen onder Turken en Marokkanen in Nederland. Hij is ervan overtuigd dat de oorzaak hiervan ligt bij het huwelijk tussen neef en nicht. Huygen spreekt zelfs van een verdubbelde kans (van 3 naar 6 procent) dat een baby uit een dergelijk huwelijk een genetisch gebrek heeft.

Nuancering
De vraag is of Huygen daarin gelijk heeft. Volgens klinisch moleculair geneticus dr. Pals baseert Huygen zich op verkeerde veronderstellingen. Pals stelt dat het risico op geboortedefecten bij kinderen uit een neef-nicht huwelijk inderdaad verhoogd is, maar dat dit uitsluitend recessieve aandoeningen betreft. Dat wil zeggen dat het verhoogde risico alleen geldt wanneer beide ouders dezelfde gendefecten van dezelfde grootouders hebben geŽrfd. De kans op een genetisch geboortedefect bij een willekeurige baby is inderdaad ongeveer 3 procent. Maar recessieve aandoeningen (die neef-nicht combinaties dus mogelijk kunnen doorgeven) maken daar slechts een klein deel van uit.

Onderzoek mogelijk
Waar het volgens dr. Pals dus om gaat, is de vraag of bloedverwanten die samen kinderen willen, al dan niet recessief erfelijke ziekten in de familie hebben. En dat is tegenwoordig te onderzoeken. Onderzoek naar dragerschap van recessief erfelijke ziekten die veel voorkomen in een bepaalde bevolkingsgroep, zou volgens dr. Pals het risico op erfelijke ziekten binnen die groep al behoorlijk omlaag kunnen brengen. Hij is dan ook van mening dat een neef en een nicht als potentiŽle huwelijkskandidaten het advies zouden moeten krijgen om naar een klinisch geneticus te gaan.

Zeldzaam = risicovol
Dr. Giordano, klinisch moleculair geneticus in het Leids Universitair Medisch Centrum, legt uit dat de risicoverhoging bij het neef-nichthuwelijk voornamelijk voor zeer zeldzame ziekten relevant is. Als het dragerschap van een erfelijke ziekte veel voorkomt onder een bepaalde bevolkingsgroep, speelt het al dan niet neef-nicht zijn van de ouders nauwelijks een rol, zegt hij. Als voorbeelden geeft hij taaislijmziekte, die bij 1 op 30 West-Europeanen voorkomt, en sikkelcelziekte, die 1 op de 10 Š 15 Surinamers onder de leden heeft. Bij OCA (een zeldzame vorm van albinisme) daarentegen, speelt bloedverwantschap een grote rol. Dat blijkt uit het feit dat maar liefst 20 procent van de ouders van kinderen met OCA bloedverwanten zijn. Net als dr. Pals, pleit ook Dr. Giordano voor voorlichting en genetisch advies.

Discussie ťn voorlichting
Huygen pleit voor een verbod op het neef-nicht huwelijk. Anderen pleiten voor een verplicht DNA-onderzoek voorafgaand aan een verwantenhuwelijk, in plaats van een ongenuanceerd verbod. Voor sommige moslims is een verbod onacceptabel, omdat de profeet Mohammed zijn eigen dochter aan een neef zou hebben uitgehuwelijkt. Dr. Pals zegt over de discussie: "Een discussie over een verbod op het verwantenhuwelijk is misschien wel nodig, maar ik denk dat goede voorlichting belangrijker is."

Erfocentrum geeft voorlichting
De Vereniging Samenwerkende Ouder- en PatiŽntenorganisaties (VSOP) richtte in 2000 het Erfocentrum op. Dit landelijke informatiecentrum geeft voorlichting over erfelijkheidsvraagstukken en beschikt over diverse websites, een documentatiecentrum en een telefonische informatiedesk: de Erfolijn. Via de hoofdwebsite www.erfelijkheid.nl is onder andere www.kalitim.nl aan te klikken, een site met erfelijkheidsvoorlichting in het Turks, en www.zwangerwijzer.nl, een site die mensen met een kinderwens vooraf informeert over mogelijke persoonlijke risicoís. Mikado sprak met directeur Dr. C. Oosterwijk van de VSOP. Oosterwijk vult de pleidooien van de doctoren Pals en Giordano aan met nog een argument voor voorlichting over erfelijke ziekten: "Secure voorlichting is ook belangrijk voor het tegengaan van stigmatisering. Wanneer een gehandicapt kind voorkomt bij een ouderpaar van immigranten, reageren mensen al gauw met 'zie je wel, dat is te verwachten als je met je neef of nicht trouwt.' Terwijl bloedverwantschap toch slechts in een beperkt aantal gevallen de mogelijke oorzaak is een erfelijke aandoening bij immigranten."

Bron: NRC Handelsblad; erfelijkheid.nlPublicatiedatum: 27 januari 2006 18:05 uur
 
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van Mikado.