Mikado - Kenniscentrum interculturele zorg  
 
   home       over mikado       activiteiten       publicaties       nieuws       agenda       abonnement       inloggen      English  
 
 

Column
   reageer      printversie  

Het blijft tobben
Leen Joele


Ik lees een bericht: het aantal gedwongen opnames in de GGZ neemt toe, en vooral allochtonen lijken eerder en frequenter gedwongen opgenomen te worden. Dat wordt zorgelijk gevonden. Een hoogleraar spreekt zijn zorg uit dat de grenzen van de opnamecapaciteit bereikt zijn. Vooral in de grote steden moeten mensen snel weg, om plaats te maken voor anderen. Ik lees ook dikwijls dat de GGZ haar taak verzuimt: in geval van nood moeten mensen onmiddellijk en zonder bureaucratie desnoods tegen hun zin opgenomen en behandeld worden.

Ik denk even terug.

Het is 1972, en ik verslind Paul Watzlawick. ďHet is beste recept voor ongeluk is om uit te gaan van de wereld zoals hij zou moeten zijn, in plaats van zoals hij is". En, Popper citerend: ďIn elke Utopie schuilt onderdrukking".

In 1984 spreek ik over de alom politiek bepleite noodzaak om snel psychiatrische ziekenhuizen te sluiten, zodat het vrijkomende geld besteed kan worden aan uitbreiding van ambulante zorg. Leona Bacharach, de moeder van de deÔnstitutionalisering in Amerika, mij vertelde dat ze hoopte dat de afbouw van intramurale voorzieningen in Nederland zorgvuldiger zou gebeuren dan in California, waar mensen na ontslag op de bus werden gezet naar staten waar nog wel ďbeddenĒ beschikbaar waren. De voorzieningen die bedden overbodig zouden moeten maken waren er namelijk nog niet. De zaal sist, en ik krijg een tomaat(je), - zacht, en onderhands met een glimlach geworpen - naar mijn hoofd. De voorzitter van het congres verontschuldigt zich, hij vindt dat je mensen netjes moet laten uitspreken. ďJa, maar dit is toch een echte APZ directeur!?Ē, werpt de tomatenwerper tegen.

Het is 1985, en ik bel een rechter die geweigerd heeft een machtiging te verlengen. De patiŽnt, die op grond van die beslissing de instelling heeft kunnen verlaten, heeft een half uur na ontslag suicide gepleegd. De rechter is verontwaardigd dat hij lastig gevallen wordt door mij. De dood van de patiŽnt is onze verantwoordelijkheid, we hadden de ernst van de situatie beter aan de rechter en de patiŽnt moeten uitleggen.

Het is 1990 en ik woon een bijeenkomst bij met Marianne Farkas, een moeder van de rehabilitatiebeweging. Een zin blijft me de rest van mijn leven bij: ďIn de traditionele longstay-psychiatrie zijn we er op zijn best in geslaagd om mensen niet laten protesteren tegen het feit dat er in de rest van hun leven niets meer zal veranderenĒ.

Het is midden jaren negentig, en ik mag als APZ directeur een lofrede houden ter gelegenheid van het zoveeljarige bestaan van de Haagsche Riaggís. Ik loof mijn collegaís, omdat ze van een idioot politiek construct, een samenraapsel van functies en methoden, ondanks alles werkzame organisaties hebben gemaakt. Ik voeg daaraan toe dat ik een Algemeen Psychiatrisch Ziekenhuis een minstens even onlogische constructie vind. Ik spreek de hoop uit dat wij spoedig onze kunstmatige en onlogische lappendekens in elkaar kunnen schuiven om eindelijk een functioneel, op de kenmerken van (groepen van) cliŽnten afgestemd systeem te maken. In dezelfde periode roept een minister van justitie dat justitie niet het afvoerputje van de GGZ moet worden. Ik antwoord dat het omgekeerde mij evenmin wenselijk lijkt.

Het is 2001, ambulante en intramurale zorg zijn geÔntegreerd, en de termen zijn daardoor bijna obsoleet geworden in een geregionaliseerde en gefunctionaliseerde zorg. Ik ga blij met pensioen, al weet ik dat niets ooit af is.

Het is 2007, en het gebrek aan toegankelijkheid van de GGZ, zeker voor allochtonen, is nog steeds alarmerend. Instanties en professionals, vooral in de zorg voor de meest kwetsbare en moeilijke patiŽnten, jeugd, allochtonen, migranten, vluchtelingen, slagen er juist voor die groepen niet in om samenhangende ketenzorg met duidelijke afspraken over taken en verantwoordelijkheden te maken. Afschuiven alom.
Allochtonen maken nog steeds minder gebruik van GGZ-voorzieningen dan op basis van hun aantallen en problematiek te verwachten zou zijn. Ze maken wel relatief meer gebruik van forensische en acute voorzieningen. In de preventieve en ambulante sfeer blijven ze zorgwekkend ondervertegenwoordigd. Ik heb ooit betoogd dat de GGZ zich voornamelijk bezig hield met het afkappen van de toppen van ijsbergen om te voorkomen dat de Titanic zonk. Juist voor de meest kwetsbaren is pragmatische, goede organisatie van ketenzorg, bevordering van culturele sensitiviteit bij hulpverleners en politiek, en forse investeringen in preventie in de ruimste zin, een voorwaarde voor humane zorg in een solidaire samenleving. Hoe eerder ďbemoeizorgĒ start, des te beter. Professionals en bijvoorbeeld ďbuurtvadersĒ, zouden eerder ook achter de deuren moeten kijken. We zouden ons in meerdere opzichten met elkaar moeten ďbemoeien". Wanneer de problematiek zich op straat, als openbare orde problematiek, manifesteert ben je al vele jaren te laat, en kan een vruchteloos debat over de verantwoordelijkheden van gemeente, justitie, de zorg, en de ouders als TV- schermvulling beginnen.

Ik hoop dat oplossingen op pragmatische gronden gezocht zullen worden, en niet alleen op politiek opgepiepte ideologie. De enige acceptabele ideologie is dat ieder mens op Nederlands grondgebied recht heeft op dezelfde zorg. Wanneer de enige oplossing acute opname is, is dat de beste oplossing. Mensen die in die sector werken mogen lof ontvangen voor hun moeilijke werk.

Het is niet acceptabel dat de duurste voorzieningen, de acute opnameafdelingen van GGZ-instellingen, gebruikt worden als ventiel in een overbelast systeem. Het is alsof je een dure operatiekamer in een ziekenhuis gebruikt om noodverbanden of loopgips te verstrekken. Juist op afdelingen waar mensen binnenkomen met wie alles dreigt mis te gaan, zou praktische ketenzorg opgezet moeten. Of lacunes in die ketenzorg repareren, een begin van een traject van intensieve bemoeizorg. Voorwaarde is dat iedereen, van arts tot rechter, van gemeente tot instelling, en van volksgezondheid tot justitie, de wereld zien zoals hij is, en niet zoals protocol, beroepsvereniging, kerk, departement, of partij verkondigen dat hij zou moeten zijn.

L.J.Joele is zenuwarts in ruste en oud bestuurder Parnassia

 Publicatiedatum: 12 november 2007 11:21 uur
datum:  27 november 2007 17:27   naam: Leen Joele   organisatie: vroeger Parnassia
Hartelijk dank voor de opmerking, Rob! Ik wist dat niet, en ben blij het te horen. Je weet waarschijnlijk beter dan ik dat op vele terreinen, b.v in de jeugdpsychiatrie, de toegankelijkheid nog steeds zeer te wensen overlaat.
Mijn zorgen betreffen interculturalisatie en de toegankelijkheid, maar steeds meer ook de barrieres die opgeroepen worden door politieke en managementdruk op protocollen ipv best practices en voorkeuren van cliŽnten enerzijds, en op de bevordering van efficientie, ipv. effectiviteit, anderzijds.

Het gaat niet om wat de hulpverlener kan, maar om wat de cliŽnt behoeft. Wanneer de dokter geen protocol heeft, is de pijn van de patiŽnt niet over. "Op mijn terrein geen afwijkingen", is een zinnetje in ontslagbrieven waar ik me in mijn latere leven over ben gaan schamen.
Het heeft niet veel gescheeld of alles wat niet wetenschappelijk bewezen leed was, kwam niet meer in aanmerking voor vergoeding!
Het gaat er niet om of we, de hulpverleners aan de goede kant van het bureau, iets kunnen, het gaat erom of het leed van de patiŽnt vermindert.
Wanneer we de definitie van hulpverlening versmallen tot hetgeen in bewezen effectieve behandelprotocollen is vastgelegd, komt de klant tussen het schip van de succesvolle professional, en de wal van het onbewezen leed. Allochtoon of autochtoon. En Nemesis is inderdaad kleurenblind!
datum:  26 november 2007 13:16   naam: Rob van Dijk   organisatie: Bavo Europoort
Een lezenswaardige bijdrage van een gepassioneerd bestuurder met het interculturalisatie-hart op de juiste plaats. Toch een opmerking. Leen Joele stelt 'Allochtonen maken nog steeds minder gebruik van GGZ-voorzieningen'. Deze stellingname, die bijna een mantra geworden is, behoeft bijstelling. Uit de gegevens van het Psychiatrisch Casusregister Rotterdam over de periode 1990-2004 blijkt dat deelname aan GGZ voorzieningen door Marokkaanse mannen en Turkse mannen en vrouwen hoger is dan of gelijk aan autochtone Rotterdammers. Mijn eigen ervaring leert dat het percentage 'allochtonen' bij de afdeling psychotherapie van de voormalige Bavo RNO Groep redelijk omgevingsconform was: 35% van de volwassen patiŽnten was allochtoon. Of dit in overeenstemming is met het voorkomen stoornissen weten we helaas niet tgv de kleurenblindheid van het Nemesis onderzoek.



Reageren
Wilt u uw mening, ideeën of reactie kwijt, dan kunt u nevenstaande formulier invullen. Uw reactie verschijnt direct zichtbaar op de website. Wilt u dit niet? Stuur uw reactie dan per .
 
naam

e-mail adres

(organisatie)
  reactie
 


 


'Ze moeten maar Nederlands leren'.
MariŽtte Hoogsteder.
 lees verder....



Geachte mevrouw de minister,
Tim Ruitenga.
 lees verder....



Waarom de vertellers moeder belde
Door: McGregor Spalburg .
 lees verder....



Een maÔskolfje
door Amaryllis Sprock.
 lees verder....




 Zie ook het archief





Glenn Helberg
'Goed luisteren begint bij de ander even veel waard vinden'.
 lees verder....
 
 
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van Mikado.