Mikado - Kenniscentrum interculturele zorg  
 
   home       over mikado       activiteiten       publicaties       nieuws       agenda       abonnement       inloggen      English  
 
 

Nieuws
   reageer      printversie  

Mondig, opgeleid en toch weerloos tegen opgedrongen etniciteit?
‘Waar kom je vandaan?’ Uit Rotterdam. ‘Nee, ik bedoel echt vandaan’. Patronen om mensen een etnische identiteit toe te schrijven, juist als ze dat zelf niet willen, blijken hardnekkig. Ertegen in gaan is vaak onbegonnen werk. En de hulpverlener die etniciteit aan een client opdringt, zet zichzelf klem. Dit zijn enkele conclusies van het Mikado debat over opgedrongen etnische identiteit op 25 januari jl.

Woekeridentiteit
Prof. dr Wasif Shadid, hoogleraar aan de Universiteit Leiden en Universiteit van Tilburg, leidde het debat in. Hoewel we graag denken dat ons zelfbeeld belangrijker is dan het beeld dat anderen van ons hebben, is dat vaak niet het geval. Hij noemde een etnische identiteit in onze samenleving zelfs een ‘woekeridentiteit’. In het publieke debat en de beeldvorming in Nederland wordt te pas en te onpas de nadruk gelegd op iemands etnische herkomst of religieuze achtergrond. Alle andere sociale identiteiten blijven onderbelicht. ‘Je hebt dan als migrant nauwelijks invloed op wie je bent of wil zijn. Ook al vindt je jouw eigen identiteit als docent, vader, buurman en muziekliefhebber veel belangrijker, ook al zie je jezelf als zachtaardig, open en een beetje lui, in de ogen van anderen blijf je vooral een Marokkaan.’

Na de inleiding debatteerde een panel met de ongeveer 75 aanwezigen. Het debat maakte veel los.

Gevestigden en buitenstaanders
Anil Ramdas, panellid, vergeleek de hardnekkigheid van de opgedrongen etnische identiteit met de spanningen en machtsverhoudingen tussen ‘gevestigden’ en ‘buitenstaanders’. De socioloog Norbert Elias schreef hierover in de jaren ’50, na onderzoek onder twee groepen arbeiders in een Britse voorstad van London. Op microniveau en zonder verschillen in etniciteit, klasse of religie, ontstonden roddelcircuits, kwaadsprekerij, wantrouwen en grote machtsverschillen.
Toen en nu voelen gevestigden vaak grote emotionele weerstand tegenover nieuwelingen, ze voelen zich onveilig. Ze verwoorden die weerstand niet en toch, of juist daardoor, kleurt die alle verhoudingen.

Ook bij opgedrongen etniciteit zijn deze mechanismen van toepassing. Er wordt veel kwaadgesproken en geroddeld over andere etnische groepen, in kranten, op televisie en op internet. De laatste jaren niet meer zachtjes, maar grof en luid. Emotionele weerstand wordt openlijk getoond. En als je er als individu tegenin gaat, wordt je zowel door je eigen groep buitengesloten als door de ‘anderen’.

Trots, pijn en ontroering
Ecehan Kalender, psychotherapeut bij PsyQ, en lid van het panel, verwoordde dit treffend: ”Ik ben geboren en opgegroeid in Turkije, ik voel me een Turkse en daar ben ik trots op. Maar als iemand mij hier de Turkse identiteit opdringt, doet die persoon dat niet omdat hij trots is op mij of mijn herkomst. Sterker, omdat ik blijkbaar niet voldoe aan het Turkse stereotype, zeggen sommigen dat ik ben ‘vernederlandst’. Dat doet pijn.”
“Pas toen ik na 25 jaar als Antwerpenaar in Nederland ging wonen en werken, begon ik mij Belg te voelen”, zei Jan van der Hallen, directeur kenniscentrum Emergis. “Belg zijn werd een identiteit die ik voorheen niet kende. Het is een combinatie van eigen emoties, ontroering, heimwee en een identiteit die mij door anderen wordt opgelegd.”

Macht en angst
Opdringing van etnische identiteit gebeurt in een context van macht en angst, zo benadrukten velen tijdens het debat. Wanneer het systematisch gebeurt, kunnen de sociale en emotionele consequenties groot zijn. Het fundamentele gevoel ´ik mag er zijn´, wordt geschonden. Dit kan leiden tot gebrek aan zelfvertrouwen en depressie of tot verzet en agressie jegens de ´anderen´. Ook de eigen groep kan hieraan bijdragen, ´als je zo doet, ben je geen echte Hindostaan.´ Op sociaal vlak leidt systematische opdringing tot stigmatisering, radicalisering of marginalisering.

Klem
Hoe dit alles tot een valstrik leidt, bleek uit enkele voorbeelden uit de zaal. Een hulpverlener werkzaam op een MBO school: "Wij krijgen steeds vaker te horen ´ik wil niet geholpen worden door die Turkse maatschappelijk werker´, - zegt een witte Hollandse of juist een Surinaamse leerling. En een Turkse leerling wil weer niet geholpen worden door een Surinaamse of Marokkaanse hulpverlener." Panellid Ecehan Kalender reageerde fel "professionaliteit moet toch op de voorgrond staan? Als je hierin meegaat, zet je jezelf als hulpverlener klem. Het is verwend gedrag van adolescenten."
Ook het voorbeeld van een docent bij Geneeskunde, leidde tot felle discussie. Hij vertelde dat alle medische studenten in Nederland, ongeacht etniciteit of religie, bij elkaar lichamelijk onderzoek moeten doen als oefening. "Vroeger wilden studenten met een islamitische achtergrond hier soms niet aan mee doen. Nu hebben we een nieuwe regel: niemand krijgt meer dispensatie op grond van een bepaald geloof of ander groepskenmerk." Shadid: “Dit is discriminatie!” Bovendien leidt dit bij de medische opleiding in Maastricht tot problemen. Daar studeren op uitnodiging een groep studenten uit Saoedi-Arabië, mannen en vrouwen, maar "niemand had hen van tevoren verteld over deze regel."

Weerbaar
Shadid gaf enkele aanbevelingen over hoe je als persoon tegenkracht kunt geven. Spreek mensen aan op hun persoonlijke of sociale identiteit, niet op etnische herkomst. En leg de nadruk op onze gezamenlijke geschiedenis van de afgelopen decennia. "Maar ik zeg erbij, het is heel hard werken, je moet een machtstrijd doorbreken." Ramdas vond sommige aanbevelingen te idealistisch en onrealistisch. "Ja," zei Shadid, "idealisme is nodig. En moet gedragen worden door meerdere mensen, anders is het onbegonnen werk."

Kalender was het hiermee eens. “Om weerbaar te worden tegen die opdringing moet je gelijkgestemden zoeken, elkaar bevestigen en versterken.“ Een andere manier is je eigen kwaliteiten ontwikkelen en jezelf te waarderen om wie je bent. “Als je zelfrespect hebt en je bewust bent van je eigen zelfbeeld, ontwikkel je je persoonlijke identeit.” Hiermee vorm je een tegenkracht. Ronald May, coordinator intercultureel management bij Altrecht verwoordde dit als “putten uit de krochten van je eigen bestaan. “

Psychologie
Lessen psychologie op middelbare scholen kunnen ook een bijdrage leveren. Leerlingen moeten leren hoe stereotypering werkt, hoe in- en uitsluiting plaatsvindt en wat dat met jezelf en anderen doet. “Vooroordelen zijn menselijk, maar geef jongeren ook andere instrumenten in handen. “

Bron: MikadoPublicatiedatum: 11 februari 2008 08:20 uur


Meer informatie:



Reageren
Wilt u uw mening, ideeën of reactie kwijt, dan kunt u nevenstaande formulier invullen. Uw reactie verschijnt direct zichtbaar op de website. Wilt u dit niet? Stuur uw reactie dan per .
 
naam

e-mail adres

(organisatie)
  reactie
 


 


PTSS met psychotische kenmerken: een nieuwe diagnose?
Mikado stopt, kennis blijft
Nederlandse ouderen in Australië
E-module huwelijksdwang van Fier Fryslân
Steeds meer informatie over ramadan, medicatie en gezondheid beschikbaar
meer nieuws


Mikado bibliotheekcollectie naar Pro Persona
'Jij maakt 't verschil'. Mikado en GGzE lanceren e-learning interculturele zorg aan ouderen
Mikado stopt, kennis blijft
Handreiking ethische dilemma's in de ggz aan asielzoekers
Zomeractie! Favoriete Mikado publicaties met korting


Glenn Helberg
'Goed luisteren begint bij de ander even veel waard vinden'.
 lees verder....
 
 
Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder toestemming van Mikado.